Strategische stedenbouw

In gesprek met Menno Moerman en Joost van den Hoek

24-03-2021

Stedenbouwkundigen Menno Moerman en Joost van den Hoek vertellen over projecten op de tekentafel, actuele vragen uit de markt en trends in de gebiedsontwikkeling. 

Joost en Menno, wat speelt er momenteel bij Urban Strategy?
Menno: We merken als team dat het werk beter doorloopt dan we een jaar geleden bij de eerste lockdown hadden verwacht. Onze opdrachtgevers sturen op continuïteit en ik werk aan mooie opgaven voor de woonomgeving in Nederland. Bijvoorbeeld aan de inrichting van een woonbuurt in Utrecht binnen de ring met een opmerkelijk hoge dichtheid en een transformatie opgave in Maarsen waar een fabriekscomplex wordt omgezet in een eigenzinnige woonomgeving. Vanuit Inbo sturen we met onze collega’s op het maken van mooie en fijne buurten met social impact. In overleg met bewoners en gebruikers zetten we ons in om met kleine en betekenisvolle ingrepen de kwaliteit van de woning en woonomgeving naar een hoger plan te tillen.

scene_7_overzicht_optopping_teaser.jpg
Woningbouw Utrecht

Joost: Naast onze ambitie om goede buurten te maken en het sturen op social impact, merk ik op de grotere schaal dat economic impact en cultural impact steeds meer meewegen. Zo onderzoeken we hoe het ontwerp van een business campus ook helpt bij de economische performance van de omliggende gebieden in de gemeentelijke context. Momenteel werk ik met het team aan Green Square, een business campus bij Schiphol. Dit gebied voor bedrijven ligt naast de bebouwde kom van Aalsmeer. We willen dat de woonwijk en het bedrijventerrein elkaar versterken in plaats van afstoten. Bijvoorbeeld door het voor lokale ondernemers aantrekkelijk te maken zich in het gebied te vestigen. Tegelijk sturen we met de opdrachtgever aan op voorzieningen voor bedrijven (hotel, conferentiecentrum, horeca) die ook interessant zijn voor bewoners uit de naastgelegen wijk. In de ontwikkeling van dit gebied focussen we dus niet alleen op wooncomfort of economisch perspectief, maar kijken we naar de wisselwerking tussen de twee. Met als uitkomst een stevig geheel mét economic impact

green_square_teaser.jpg
Business Campus Schiphol

Om dit te bewerkstelligen realiseren we aan de rand van het gebied een groene promenade die het hart van het werkgebied verbindt met de woonwijk. Deze ruimtelijke continuïteit nodigt werknemers uit de wijk in te lopen en zorgt dat bewoners oversteken naar de bedrijven en faciliteiten aan de overkant van de weg. Door op een aantrekkelijke manier woon-werkverkeer te verbinden en voorzieningen te delen, vul je elkaar aan.    

groenpoort_teaser_1.jpg

Welke cultural impact heeft de huidige Nederlandse woningopgave nodig?
Joost: De woningopgave gaat gepaard met een verdichtingsslag die ook een cultuuromslag impliceert . Veel Nederlanders wonen graag in een huis op de begane grond met een tuin. Maar als er vervolgens in de omgeving geen voorzieningen zijn en je moet overal met de auto naar toe, is het wooncomfort dan werkelijk zo hoog? Tegelijkertijd kunnen we wel hoogbouw bouwen en meer woningen toevoegen, maar als niemand er wil wonen dan schiet je je doel voorbij. Het is aan ons als stedenbouwkundigen om een verleidelijk, zelf verklarend verhaal te vertellen en ruimtelijk te verbeelden waardoor nieuwe woonvormen aantrekkelijk worden.

Een project als Little C in Rotterdam van onze Inbo collega’s is een voorbeeld van hoe wonen in de stad met een hoge verdichtingsgraad toch wervend en comfortabel wordt. Er is volop begroeiing op eigen balkons en de gedeelde dakterrassen, er is groene gemeenschappelijke en privé buitenruimte en alle faciliteiten van de stad zijn dichtbij. Bij Little C is de  omgeving tussen de gebouwen bijzonder ingericht met loopbruggen, besloten pleintjes, winkels en horeca zodat zelf geen tuin hebben geen bezwaar meer is. Hier is het gelukt in een nieuwbouwproject verschillende aspecten van de stad bij elkaar te brengen op een geloofwaardige manier. Op deze plek zien mensen zichzelf wel wonen in de stad. Het is aan ons als stedenbouwkundigen en ontwerpers om de aantrekkingskracht van dit type ontwikkelingen te vertellen en te laten zien. Inbo heeft met een team van samenwerkende partijen een nieuw vocabulaire uitgevonden om stedelijkheid in hoge dichtheid aantrekkelijk te maken. Dat is de cultural impact.

Menno: Het is fascinerend hoe de huidige woningvraag en de relatieve schaarste aan bouwgrond het traditionele ruimtegebruik van nieuwbouw en uitbreidingsopgaven verandert. Met name de toenemende vraag naar kleinere woningen in combinatie met afnemende parkeernormen en oplopende woningdichtenheden. Ook dit is een cultureel vraagstuk. Om de verdichtingslag te maken, moeten we een aantrekkelijk alternatief bieden voor de uitbreidingswijk. De groene woontoren Wonderwoods in Utrecht laat ook zien dat dit kan. Het is niet zomaar een flat: door natuur te incorporeren in het ontwerp verandert het perspectief. Ook buitenruimte in de woning, hoogwaardig uitzicht, nabijheid van een levendige stad, voorzieningen en recreatieve ruimte zijn toegevoegde waardes. Voor gezinnen met kinderen, maar ook voor senioren. Ik werk graag aan opgaven waar we de vraag naar kleinere woningen incorporeren en tegelijkertijd met onze opdrachtgevers uitvinden hoe we hiermee kwaliteiten toevoegen waarmee we onze ambitie van social impact blijven waarmaken.

Wat valt jullie in het huidig tijdsgewricht op binnen de stedenbouw en gebiedsontwikkeling?
Menno: Opdrachtgevers vragen ons steeds vaker hoe we op een slimme manier kunnen bijdrage aan duurzame leef- en woonomgevingen. Een simpel voorbeeld is dat ik tot nog niet zo lang geleden bij een uitbreidingswijk soms het gevoel had een parkeerterrein met woningen te ontwerpen. Een zichtbare verandering is nu dat we vaak werken vanuit een integrale mobiliteitsplanning; deel auto’s, openbaar vervoer, langzaam verkeer en gezond bewegen. Met een parkeer-normeringen die ik tot voorkort als onwaarschijnlijk bestempelde. Dit heeft een fors, en wat mij betreft positief, effect op welbevinden en wooncomfort.

verkaveling_teaser.jpg
Verkaveling Noord Holland

Joost: De verschuiving van digitalisering van werk- en leef processen lijkt onomkeerbaar. Aansluitend is het vanzelfsprekend dat we woonomgevingen meer richten op werken, en werkomgevingen minder op werken.  Werkplekken worden veel meer plekken om iets samen te doen. Ze worden dynamischer, gericht op interactie en  gezelligheid. Dit vereist een andere inrichting van het kantoor. In lopende opgaven vraagt men steeds vaker naar de werkkamer en het werken aan huis. Dit geeft op de korte termijn een shift aan voorkomende woningtypen, de kavelverdeling en aanvullende voorzieningen in woonbuurten.

Daarnaast zie ik stadscentra transformeren. Winkelen wordt, net als in Chinese metropolen, meer en meer onderdeel van de experience economy. Winkelgebieden veranderen van functionele koopomgevingen in op ervaring gerichte omgevingen waarbij afspreken, samen wat eten of drinken, culturele activiteit, iets leren of doen centraal staat. Winkels richten zich minder op directe verkoop en meer op proberen, bekijken en voelen. Aanschaf vindt online plaats. Deze ervaringseconomie heeft invloed op hoe we leven. Zo werk ik momenteel aan de gebiedsontwikkeling rondom het Slotervaart Ziekenhuis genaamd CVZ, Centrum Voor Zorg. Dit is nu nog een kale betonnen jaren zestig omgeving waar niemand voor zijn of haar plezier komt. In het nieuwe ontwerp staat de ervaring van de stad meer dan ooit centraal. Hoe bezoekers de plek waarderen en inschatten vormt het uitgangspunt. Het is niet meer dan alleen een plek om naar de dokter te gaan en weer te vertrekken, maar een plek voor ontmoeting en uitwisseling waar bezoekers graag verblijven, werken en vooral ook wonen.

teaser_31.jpg
Gebiedsontwikkeling rondom het Slotervaart Ziekenhuis

Menno Moerman (senior stedenbouwkundige) en Joost van den Hoek (director of urban planning) werken samen vanuit Inbo Urban Strategy met 20 collega’s aan opgaven rond strategische advisering, moderatie en participatie.